سیّد محمّدصادق طباطبایی پیروز چهارم، مغلوب پانزدهم

گفت و گوی اختصاصی نشریه ی فراز البرز با دکتر حسین عسکری

همانگونه که اشاره کردید، در دوره چهارم مجلس شورای ملّی، سید محمدصادق طباطبایی از حوزه انتخابیه شهریار، ساوجبلاغ و کُردان به نمایندگی رسید. آیا وی با آی تالله طباطبایی از رهبران مشروطیتن سبتی دارد؟ سیّد محمّدصادق طباطبایی ) 1260 - 1340 ش( فرزند آی تالله سیّدمحمّد طباطبایی است. وی از رهبران اصلی مشروطیّت و شاگرد شیخ هادی نج مآبادی است. کمی درباره زندگی و تحصیلات سیّد محمّدصادق طباطبایی صحبت کنید. تحصیلات خود را از شش سالگی زیر نظر پدرش و معلمّان خصوصی در سامرا آغاز کرد و در نوجوانی به کسوت روحانیت درآمد. او که سری پرشور داشت از سال 1284 ش در کنار پدرش وارد مبارزه با حکومت قاجار شد و در راه استقرار مشروطه به کوش شهایی دست زد. تشکیل انجم نهای سیاسی مخفی و کتابخانه، حضور در واقعه مهاجرت روحانیون به حرم حضرت عبدالعظیم و کوچیدن به قم، دیدار و گف توگوی چندباره با دولتیان و پناهندگان سفارت انگلیس از طرف پدر، از جمله فعالیّ تهای سیاسی او بود. پس از استقرار مشروطیت به چه کارهایی مشغول بود؟ روزنامه مجلس را در سوّم آذر 1285 ش پای هگذاری کرد. پس از به توپ بسته شدن مجلس در سال 1287 ش، محکوم به تبعید از ایران شد و نزدیک به ده ماه در شش کشور اروپایی به سر برد. با برکناری محمّدعلی شاه ششمین پادشاه قاجار و پیروزی دگرباره مشروط هخواهان، او به اتفّاق پدر به تهران آمد و در انتخابات دوره دوّم مجلس شورای ملیّ به نمایندگی مردم مشهد برگزیده شد. در آن ایام، حزب اجتماعیون اعتدالیون را تأسیس نمود و گروهی از مجلسیان را با روش سیاسی خود همراه کرد. در سال 1293 ش در دوره سوّم مجلس از تهران به نمایندگی انتخاب شد. چگونه شد که به نمایندگی شهریار و ساوجبلاغ رسید؟ در سال 1298 ش در انتخابات دوره چهارم با کسب 6756 رأی از 8098 رأی از حوزه انتخابیه شهریار و ساوجبلاغ به نمایندگی مجلس برگزیده شد اما این مجلس به علّت جنگ جهانی اوّل و نابسامانی اوضاع داخلی تا سال 1300 ش افتتاح نشد. گرایش سیاسی او چه بود؟ پس از افتتاح مجلس چهارم با همکاری سلیمان میرزا اسكندري، حزب سوسیالیست را به وجود آورد. عملکردش در مجلس چگونه بود؟ طباطبایی در طول عمر دو ساله مجلس چهارم همچون میرزا قاس مخان تبریزی مشهور به صوراسرفیل نماینده دوره سوّم شهریار و ساوجبلاغ، از محل نمایندگی خود كمتر یاد کرد. البته در این دوره، لایحه راه شوسه تهران به شهریار را دولت به مجلس ارایه کرد. پس از پایان دوره نمایندگی چه فعالی تهایی داشت؟ سفیر ایران در ترکیه در سال 1303 ش و کنار گذاشتن لباس روحانیّت در آنجا، ریاست انجمن مرکزی نظارت بر انتخابات تهران در سال 1322 ش، نماینده مردم تهران در دوره چهاردهم مجلس و ریاست آن مجلس در سال 1322 ش، تأسیس حزب مردم و کمک به انتشار روزنامه صدای مردم از فعالیّ تهای سیاسی او پس از نمایندگی مردم ساوجبلاغ و شهریار بود. در منابع آمده که طباطبایی در دوره پانزدهم هم نامزد نمایندگی حوزه انتخابیه شهریار و ساوجبلاغ شد اما از رقابت با بهاءالدین کهبد بازماند، ماجرا از چه قرار بود؟ در سال 1325 ش به همراه بهاءالدین کهبد در انتخابات دوره پانزدهم مجلس شورای ملیّ، نامزد نمایندگی مردم ساوجبلاغ و شهریار شد. م یگویند کهبد برای پیروزی در آن انتخابات به برخی چهر ههای اثرگذار حكومت پهلوی همانند اعضای اصلی حزب دمکرات ایران به دبیرکلیّ احمد قوام معروف به قوا مالسلطنه پو لهایی به عنوان هدیه پرداخت و با کسب 12913 رأی از 16918 رأی مأخوذه به مجلس راه یافت. واکنش طباطبایی به نتیجه انتخابات چه بود؟ طباطبایی که نتوانست به مجلس راه یابد با هدف اعتراض به سلامت انتخابات، بیانی های صادر کرد و چند روز هم به همراه گروهی از همفکرانش تحصّن کرد ولی راه به جایی نبرد. در بخشی از بیانیه سیاسی او که در 26 مهر 1326 ش در شماره فو قالعاده روزنامه ناخدا به چاپ رسیده، آمده است: «چون در این موقع جماعتی از آزاد یخواهان که دوستان نزدیک اینجان باند خواستند گوش های از این اوضاع عجیب یعنی شمّ های از جریان انتخابات اخیر ساوجبلاغ و شهریار را به استحضار عامه برسانم تا قاطبه مردم ایران به نمونه بارز دیگری از آزاد ی انتخابات که بزر گترین حقّ ملیّ م یباشد، متوجّه شده ]و[ بدانند که با وجود مجلس و توجّه خاص بسیاری از آقایان نمایندگان و صدور اعلامی ههای مکرّر، چگونه افراد ژاندارم و مأموران وزارت کشور که وظیف هدار حفظ حقوق مردم هستند، بر ناموس ملیّ و حقّ طبیعی یعنی آرای مردم تجاوز نموده، روز و شب به تهدید کشاورزان و تعویض صندو قهای انتخابات آنان مشغول ]هستند.[ و عشق و علاقه به پول تا چه حدّ آنها را به رعایت اصول ب یاعتنا ساخت ه است... صندوق برََغان را که در عرض سه روز بیش از هشتصد رأی نداشت، طی یک ساعت از روی دفتر کوپن قند و شکر به نفع خود و برخلاف رضای مردم عوض نمودند... و صندوق رامجین را هم که مردم آن با علاقه و ایمان مخصوص رأی داد هاند شب ی کشنبه 26 ]مهر 1326 ش[ به کلیّ تغییر دادند... این بود نمون های از انتخابات آزاد که در ساوجبلاغ و شهریار چند فرسخی شهر تهران، در مقابل توجّه اکثر نمایندگان مجلس شورای ملیّ انجام گردید. » حکومت پهلوی با اعتراض طباطبایی چگونه برخورد کرد؟ شهربانی حكومت پهلوی در شانزدهم مهر 1326 ش در گزارشی محرمانه درباره اعتراض گروهی از مردم ساوجبلاغ به نتیجه انتخابات مجلس پانزدهم نوشته است: «عدّ های از رعایای ساوجبلاغ اخیراً به منظور تحصّن در مجلس شورای ملیّ برای آزاد گذاردن انتخابات آنجا به مرکز آمده و یکی از آنها در سالن حزب اتحّاد )حزب وحدت ایران( اظهار م ینمود: اخیرا عدّ های از چاقوک شهای حزب دمکرات ایران به ساوجبلاغ آمده، برای کهبد رأی خریداری م ینمایند. ولی در مقابل آنها تمام افرادی که امروز به تهران آمده و شکایت نموده-اند، تصمیم گرفته و خود را آماده کرد هاند که اگر دولت به حرف آنها گوش ندهد و انتخابات آزاد نباشد، با وسایلی که در ساوجبلاغ قبلا فراهم ساخت هاند، زد و خورد و کُشت و کشتار نمایند تا انتخابات آزاد گردد و در صورت آزاد بودن انتخابات به طور حتم سیّد محمّدصادق طباطبایی وکیل ساوجبلاغ خواهد بود. » در نهایت ماجرا به کجا ختم شد؟ اعتراض گسترده طباطبایی و گروهی از مردم ساوجبلاغ موجب ردّ اعتبارنامه کهبد در جلسه هشتم مجلس پانزدهم )بیست و نهم امرداد 1326 ش( شد اما کهبد در انتخابات میان دور های به مجلس راه یافت و در سیزدهم اسفند 1326 ش اعتبارنام هاش به عنوان نماینده شهریار و ساوجبلاغ به تصویب نمایندگان رسید. گروهی از نمایندگان مجلس چهارم شورای ملی. ردیف 2 سید محمد صادق طباطبایی ادامه