سند همکاری تجارت ازبکی با شوش

دکتر حسین عسکری

ازبکی یکی از روستاهای کوچک شهرستان نظرآباد واقع در استان البرز است اما شهرتی جهانی دارد. خشت گِلین نه هزارساله آن در موزه سازمان ملل متّحد، روایت گر دیرپایی مدنیّت در ایران است و شهر مادی یک کیلومتر در یک کیلومتر آن که مشاب هاش تاکنون در هیچ یک از محوط ههای باستانی منسوب به مادها دیده نشده است. در مجموع آثاری از هزاره هفتم پیش از میلاد مسیح تا دوره اسلامی )ایلخانیان( در این محوطه وجود دارد. به همین جهت، دکتر یوسف مجیدزاده چهره ماندگار باستا نشناسی ایران از تعبیر دانشگاه باستان شناسی برای ازبکی استفاده م یکند؛ چون سیر باستانی نه هزار سال های در ده تپّه آن قابل مشاهده است. دكتر مجيدزاده سرپرست گروه كاوش در محوطه باستاني ازبكي، در یکی از روزهای سرد پاییزی سال 1378 خورشیدی، یک لوح گِلی باستانی را در مارا لتپه محوطه ازبکی کشف کرد که با مطالعه آن نتایج شگف تانگیزی به دست آمد. مارا لتپه از اواسط هزاره چهارم پیش از میلاد این سند افتخارآمیز را در دل پر راز خویش حفظ کرده و آن را پس از گذشت این هزاره های طولانی به مردم فرهن گدوست البرز هدیه کرده است. این لوح گلین بیشتر شبیه گ لنبشت ههای دوران آغاز عیلامی است که ارقام و نشان ههای آن تاکنون مشاهده نشده است. به نظر م یرسد لوح به دست آمده بخشی از یک لوح محاسباتی باشد. در آن، ارقام بیشتر به صورت سورا خهای کوچک گِرد در اثر ناخن و یا وسیل های مانند آن ایجاد شده و قبل از باز کردن حساب مجدّد به کمک خطی افقی حساب پیشین را به اصطلاح بست هاند. ورز گِل چنان به خوبی انجام گرفته که جنس آن به طور کامل فشرده و سخت شده است و حتّی یک حباب هر چند کوچک هوا هم در سطح لوح به چشم نم یخورد. شکل لوح احتمالا راست گوشه است. طول این قطعه در حالت کنونی 6/7 و عرض آن 7/ 5 سانتیمتر است اما به نظر م یرسد که در اصل ابعادی به مراتب بیشتر از این داشته است. ضخامت لوح در حدود یک سانتیمتر است و نگاهی به پشت آن نشان م یدهد که یکبار بر آن چیزهایی نوشته شده اما پیش از خشک شدن لوح، سطح آن را صاف کرده یا به عبارت دیگر پاک کرد هاند. این لوح به همراه پیکره و سفال لب واریخت های که از سکویی واقع در غرب برش حفاری مارا لتپه به دست آمده، دست کم بر وجود نوعی ارتباط تجاری میان شوش باستان واقع در استان خوزستان و محوطه باستانی ازبکی در استان البرز دلالت م یکند. با احتساب فاصله مکانی این مناطق م یتوان به شگفتی و اهمیت موضوع پی برد. در سال 1380 ش مقال های از فرانسوا والا زبا نشناس فرانسوی در یکی از مجل ههای تخصصی زبا نشناسی فرانسه در معرفی این لوح به چاپ رسید که حاکی از اهمیت جهانی این اثر باستانی است.